Podstawowa zasada prawna
Kim jest „pasażer" w świetle prawa?
Rozporządzenie (WE) nr 261/2004 definiuje pasażera jako:
„każdą osobę posiadającą ważny bilet podróży, która została zaakceptowana do odprawy [...] lub której rezerwacja została potwierdzona"
W definicji tej nie ma żadnego odniesienia do:
- Sposobu finansowania biletu
- Celu podróży (prywatny vs służbowy)
- Podmiotu, który opłacił rezerwację
- Relacji pracownik-pracodawca
Wniosek: Pasażerem jest osoba fizycznie lecąca samolotem. To ona ma prawo do rekompensaty.
To rozróżnienie jest kluczowe w kontekście podróży służbowych. Firma może być płatnikiem biletu, ale nie jest pasażerem. Prawo europejskie chroni osobę podróżującą, nie podmiot finansujący.
Bilet firmowy – Kto ma prawo do odszkodowania?
Ma pełne prawo do odszkodowania
- • Faktycznie odbył podróż
- • Poniósł niedogodności (opóźnienie, anulacja)
- • Jest stroną w relacji z linią lotniczą
- • Może złożyć reklamację we własnym imieniu
NIE ma prawa do odszkodowania
- • Nie odbył podróży fizycznie
- • Nie poniósł osobistych niedogodności
- • Nie jest pasażerem w rozumieniu prawa
- • Nie może złożyć reklamacji w swoim imieniu
Najczęstsze mity i błędne przekonania
Fakt: To nieprawda. Odszkodowanie przysługuje pasażerowi, nie płatnikowi biletu.
Rozporządzenie UE 261/2004 jasno określa, że rekompensata jest dla osoby podróżującej. Firma może być stroną transakcji zakupu biletu, ale nie jest stroną uprawnioną do odszkodowania w przypadku zakłóceń.
Fakt: Taki zapis może być niezgodny z prawem europejskim.
Rozporządzenie UE ma nadrzędny charakter wobec krajowych regulacji i umów prywatnych. Pracodawca nie może w regulaminie wewnętrznym czy umowie o pracę odebrać pracownikowi praw wynikających z prawa europejskiego. Więcej: Pracodawca a odszkodowanie lotnicze.
Fakt: Prawo lotnicze nie rozróżnia biletów według celu podróży.
Dla linii lotniczych i prawa europejskiego nie ma znaczenia, czy lecisz na wakacje, do rodziny, czy na służbową konferencję. Jesteś pasażerem i masz te same prawa niezależnie od kontekstu podróży.
Fakt: Nie. Reklamacja to osobiste prawo pracownika.
Jako pasażer masz autonomiczne prawo do złożenia reklamacji u linii lotniczej. Nie musisz pytać o zgodę pracodawcy, HR ani księgowości. To Twoje osobiste uprawnienie wynikające z umowy przewozu (którą zawarłeś poprzez lot).
Bilet służbowy vs rezerwacja firmowa – Różnice prawne
Model 1: Firma kupuje bilet na nazwisko pracownika
Najczęstszy model. Dział travel/zakupów rezerwuje bilet, podając dane pracownika. Pracownik otrzymuje potwierdzenie rezerwacji.
Prawo do odszkodowania: Pracownik (pasażer)
Model 2: Pracownik kupuje, firma zwraca
Pracownik rezerwuje bilet własną kartą, następnie rozlicza się z pracodawcą (refundacja lub nota księgowa).
Prawo do odszkodowania: Pracownik (pasażer)
Model 3: Firma ma konto korporacyjne z linią
Duże firmy mają umowy korporacyjne z liniami lotniczymi. Rezerwacje są przypisane do konta firmowego, ale na nazwiska konkretnych pracowników.
Prawo do odszkodowania: Pracownik (pasażer) – model finansowania nie zmienia praw
Praktyczne implikacje dla pracowników
- Złożyć reklamację we własnym imieniu: Nie potrzebujesz zgody firmy. Możesz sprawdzić swoje prawa i rozpocząć proces.
- Otrzymać pieniądze na swoje konto: Rekompensata od linii jest Twoja. To nie jest zwrot kosztów służbowych.
- Nie informować pracodawcy: Prawnie nie musisz. W praktyce bycie transparentnym może zapobiec nieporozumieniom.
- Zatrzymać rekompensatę: Pieniądze należą się Tobie za poniesione niedogodności. Nie jest to zwrot kosztów biletu, tylko odszkodowanie za utratę czasu.
- Zażądać zwrotu odszkodowania: Firma może mieć wewnętrzny regulamin, ale nie może wymusić zwrotu praw należnych z prawa europejskiego.
- Złożyć reklamacji w imieniu pracownika: Tylko pasażer może być stroną postępowania reklamacyjnego.
- Zabronić pracownikowi składania reklamacji: To ingerencja w osobiste prawa pracownika chronione prawem unijnym.
- Zastrzec odszkodowanie w umowie o pracę: Umowa nie może odbierać praw wynikających z aktów prawnych wyższego rzędu (UE).
Szczególne przypadki i wątpliwości
Bez znaczenia. Prawo do odszkodowania nie zależy od formy płatności. Czy bilet został opłacony gotówką, kartą, punktami czy voucherem – pasażer ma te same prawa w przypadku zakłóceń.
Nie dla wysokości odszkodowania. Kwota rekompensaty zależy tylko od dystansu lotu. Pasażer w klasie economy i pasażer w klasie biznes na tym samym locie otrzymają taką samą kwotę odszkodowania.
Jeśli po delegacji służbowej zdecydowałeś się zostać prywatnie (urlop, weekend), zmienić lot powrotny i lot powrotny został zakłócony – nadal masz prawo do rekompensaty. Jesteś pasażerem na tym locie.
HR może prosić o informację dla celów wewnętrznej dokumentacji (np. w razie pytań o przedłużoną delegację). Ale nie może wymagać zwrotu pieniędzy ani blokować Twojego prawa do złożenia reklamacji.